چرخش غرب به شرق؛ متحدان سنتی آمریکا در جستجوی شرکای جدید اقتصادی
در حالی که سیاستهای یکجانبهگرایانه و تعرفهای دونالد ترامپ، متحدان سنتی آمریکا را تحت فشار اقتصادی شدید قرار داده، کشورهای غربی به سرعت به سمت شرق حرکت میکنند. سفر اخیر کییر استارمر، نخستوزیر انگلیس به چین، نهایی شدن توافق تجارت آزاد اتحادیه اروپا با هند و رویکرد مارک کارنی، نخستوزیر کانادا برای ایجاد ائتلافهای جدید و کاهش وابستگی به آمریکا، نشاندهنده یک تحول عمیق در نظم جهانی است که میتواند اتحاد آتلانتیکی را تضعیف کند.
سرویس بینالملل ملت بیدار: بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵ و اجرای سیاست «اول آمریکا» با اعمال تعرفههای سنگین بر واردات از اروپا، کانادا و دیگر متحدان، موجی از بازنگری استراتژیک در غرب ایجاد کرده است. این سیاستها که شامل تعرفههای ۱۰۰ درصدی بر خودروهای برقی چینی و تهدیدهای مشابه علیه متحدان است، کشورهای غربی را وادار به جستجوی بازارهای جایگزین کرده تا وابستگی بیش از حد به اقتصاد آمریکا را کاهش دهند.
یکی از بارزترین نشانههای این چرخش، سفر اخیر کییر استارمر به چین است؛ اولین سفر یک نخستوزیر بریتانیا به پکن پس از هشت سال. این سفر با هدف تقویت روابط اقتصادی، دسترسی به فناوری چینی و سرمایهگذاری در بخشهای مالی و خودروسازی انجام شد و بخشی از تلاش انگلیس برای جبران آسیبهای پسابرگزیت و تنوعبخشی به شرکای تجاری به شمار میرود.
همزمان، اتحادیه اروپا به رهبری اورسولا فون در لاین، توافق تجارت آزاد تاریخی با هند را نهایی کرد. این توافق که پس از نزدیک به دو دهه مذاکره به نتیجه رسید، تعرفهها را بر بیش از ۹۰ درصد کالاها کاهش میدهد و انتظار میرود حجم تجارت دوجانبه را تا اوایل دهه ۲۰۳۰ دو برابر کند. این پیمان به ویژه در بخش خودرو، نوشیدنیها، منسوجات و جواهرات سودمند خواهد بود و به اروپا کمک میکند تا وابستگی به بازار آمریکا را جبران کند.
در کانادا نیز، مارک کارنی نخستوزیر کانادا با سفر به چین و امضای توافق مقدماتی تجاری، واردات ۴۹ هزار خودروی برقی چینی را با تعرفههای ترجیحی تسهیل کرد. کارنی در سخنرانی اخیر خود در مجمع جهانی اقتصاد داووس ۲۰۲۶، بر لزوم ایجاد «ائتلافهای متغیر» (variable geometry) برای حل مسائل جهانی تأکید کرد و هشدار داد که قدرتهای میانی باید با هم متحد شوند تا از سلطه قدرتهای بزرگ در امان بمانند. او این رویکرد را پاسخی واقعبینانه به «نظم جهانی در حال گسست» توصیف کرد که توسط سیاستهای ترامپ تسریع شده است.
این تحولات کوتاهمدت به تنوع زنجیره تأمین و کاهش فشارهای اقتصادی کمک میکند، اما در بلندمدت میتواند نظم آتلانتیکی را که پس از جنگ سرد شکل گرفت، تضعیف کند. وابستگی بیشتر به چین در فناوری و مواد کمیاب، نگرانیهای امنیتی ایجاد کرده و برخی تحلیلگران از احتمال گسترش تسلیحات هستهای در میان قدرتهای میانی مانند آلمان یا ژاپن سخن میگویند.
در مجموع، این گرایش به شرق بیش از یک واکنش تاکتیکی است؛ نشانهای از پایان دوران وابستگی کامل غرب به چتر امنیتی و اقتصادی آمریکا. بدون اصلاح رویکرد یکجانبهگرایانه واشنگتن، جهان به سمت چندقطبیشدن پیش میرود و اروپا و کانادا ناچارند سریعتر برای استقلال استراتژیک و ائتلافهای جدید آماده شوند./ پایان پیام
